Πραγματοποιήθηκε στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο (Κέρκυρα) το 3ο Διεθνές Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής, με τιμώμενο πρόσωπο τον Θάνο Μικρούτσικο και προσκεκλημένους ομιλητές τους Andrew Cowan, Fiona Sampson, Peter Salmon και Alin Taşçıyan. Στο συνέδριο συμμετείχε η Βασιλική Στρώλη ("Φιλαναγνωσία") από την Ξάνθη.

Παραθέτουμε ενδιαφέροντα απάρτια από την εισήγηση και από κείμενό της με αφορμή το συνέδριο, που εισαγάγουν στην έννοια, τις λειτουργίες και τα αποτελέσματα της δημιουργικής γραφής:

Εισαγωγικά

Η δημιουργική γραφή ξετυλίγεται και διακλαδώνεται σε διάφορα αντικείμενα. Είναι δύσκολο να προσδιορίσεις τον ορισμό της, είναι σύνθετος και κατέχει ευρύ φάσμα. Είναι ένα συνονθύλευμα που μέσα περικλείει τη βιωματική λογοτεχνική προσέγγιση. Παραπέμπει σε μια σειρά νοημάτων όπως πεδίο συγγραφικών δραστηριοτήτων. τέχνη της λογοτεχνικής γραφής, μορφή ψυχικής εκτόνωσης και τρόπο ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης κ.α.(Κωτόπουλος - Καρακίτσιος 2012). Και κάπου εδώ στάθηκε η δική μου έρευνα.

  • Η δημιουργική γραφή και οι ευεργετικές ιδιότητές της σε μικρούς μαθητές
  • Με ποιον τρόπο η δημιουργική γραφή μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση ενός παιδιού
  • Ποιες αλλαγές διακρίνονται σε αυτό κατά τη διαδικασία του γραψίματος.

Σε αυτές τις λέξεις στάθηκα πριν δύο χρόνια και κάπως έτσι ξεκίνησα το δικό μου ταξίδι στα εργαστήρια δημιουργικής γραφής με μικρούς ως ένα είδος ψυχοθεραπείας. Για να είμαι ακριβής "αποθεραπείας" από τις τόσες απαιτήσεις της ημέρας. Όπως συνήθιζα να λέω στα παιδιά, "γράφω με την ψυχή μου, για την ψυχή μου".

Το συνέδριο

Ήταν μεγάλη η τιμή να συμμετάσχω σε ένα τέτοιο συνέδριο που έγινε σε σύμπραξη με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο καθώς και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Υπεύθυνος όλου αυτού του εγχειρήματος ήταν ο κύριος Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος, πρόεδρος του μεταπτυχιακού προγράμματος δημιουργικής γραφής στη Φλώρινα.

Στο συγκεκριμένο συνέδριο είχαμε την τιμή να παρακολουθήσουμε εργαστήρια με διακεκριμένους στον χώρο, όπως ο Andrew Cowan που ήταν και ο βασικός ομιλητής του συνεδρίου. Ο Cowan είναι διευθυντής του Προγράμματος Δημιουργικής Γραφής στο (University of East Anglia) και διατηρεί ένα από τα καλύτερα προγράμματα δημιουργικής γραφής και συγκεκριμένα το πρώτο στην Ευρώπη. Αξίζει να σημειωθεί πως ο φετινός Νομπελίστας Kazuo Ishiguro ήταν ένας από εκείνους που μαθήτευσαν στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο. Συνεπώς, όσοι παρευρεθήκαμε σ' αυτό το συνέδριο θεωρούμε πως ήμασταν από τους πολύ τυχερούς.

Επιπλέον, ο δεύτερος ομιλητής -που επίσης είχαμε τη χαρά να παρευρεθούμε σε εργαστήρι του- ήταν ο Andrew Melrose, καθηγητής στο King Alfred's College, Winchester και υπεύθυνος μεταπτυχιακού με θέμα "Γράφοντας για παιδιά".

Η εισήγηση

Ως προς τη δική μου εισήγηση, η θεματική της συσχετίζεται με την τόνωση της αυτοπεποίθησης των παιδιών και ο τίτλος της ήταν "Η δημιουργική γραφή και οι ευεργετικές ιδιότητές της. Αυτοέκφραση. Αυτοπεποίθηση".

Πώς ακριβώς η τεχνική της γραφής βοηθά το παιδί να εκφράσει τα συναισθήματα του; Ξεκινώντας το πρώτο μάθημα σε ένα τέτοιο εργαστήρι, το παιδί δεν μπορεί να αντιληφθεί τι ακριβώς θα επακολουθήσει και ακούγοντας την λέξη γραφή, οδηγείται σε τρομακτικές σκέψεις. Έχει στο μυαλό του την έκθεσή του σχολείο. Ξεκινώ λοιπόν σχεδόν πάντα με τη φράση του Τόμας Έντισον "δεν υπάρχουν κανόνες εδώ πέρα. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε κάτι" και ζητούμε από τα παιδιά να πάρουν ένα χαρτί και ένα μολύβι, να χαλαρώσουν με τη βοήθεια της μουσικής και έπειτα να γράψουν κάτι, οτιδήποτε. Από μία λέξη έως μία σελίδα.

Για να απελευθερωθούν τους αναφέρω εξαρχής πως ό,τι γράψουν, εγώ δεν πρόκειται ποτέ να το διαβάσω και φυσικά είναι κάτι που τηρώ για να κερδίσω την εμπιστοσύνη των παιδιών. Μέσω αυτής της διαδικασίας βλέπουμε πως και ο πιο διστακτικός μαθητής είναι διατεθειμένος να γράψει εφόσον ξέρεις πως οι σκέψεις του και οι λέξεις που θα γράψει θα είναι "ασφαλείς. Αυτή η διαδικασία βοηθά ιδιαίτερα παιδιά που είναι κλειστά και δεν εκφράζονται καθόλου, μα και αυτά που ναι μεν γράφουν μα έχουν μία συστολή να τα διαβάσουν σε κοινό. Μέσα από διάφορες ασκήσεις αφήγησης και μη, που δημιουργώ και φυσικά μου είναι αδύνατον να τις αναφέρω αυτή τη στιγμή. Γίνεται αντιληπτό πως σε κάθε άσκηση, ο στόχος είναι να εκφραστεί το παιδί ελεύθερα δίχως να σκέφτεται λάθη, ορθογραφικά. Κατορθώνεται έτσι κάθε δισταγμός να καταρριφθεί, ακριβώς επειδή εκείνη τη στιγμή γνωρίζει πως δεν κρίνεται για τα λάθη του μα και δεν κρίνεται καθόλου. Φτάνει να εκφράσει τα συναισθήματα του!

Να σημειωθεί πως πέρα από το κομμάτι που συνδέεται με την έκφραση και την εμψύχωσή του, το παιδί έρχεται σε επαφή με όλες τις μορφές της τέχνης της ποίησης και βλέπει πως δεν είναι όλα στιχάκια δημοτικά με ομοιοκαταληξίες(όσον αφορά στις ασκήσεις ποίησης). Αντιλαμβάνεται πως ο λόγος έχει μελωδικότητα και πως κάθε λέξη είναι ποίηση!

Τα αποτελέσματα: Αποδεικνύεται πως όταν αφήσεις τα παιδιά ελεύθερα δίχως περιορισμούς(ως προς το να εκφραστούν), ελευθερώνουν λέξεις, σκέψεις και συναισθήματα!

Σε αυτό το σημείο να αναφέρω πως στο πρώτο μάθημα μα και στο δεύτερο, είχα κάνει μία συζήτηση με τα παιδιά και τους είχα αναφέρει πως οτιδήποτε δημιουργεί ο καθένας από εμάς μέσα σε αυτό τον χώρο είναι σημαντικό και αξιόλογο και πως κάθε φορά που κάποιος θα διαβάζει κάτι θα τον επικροτούμε και θα τον ευχαριστούμε που μας χάρισε ένα κομμάτι από τη φαντασία και τη σκέψη του. Το δυσκολότερο εγχείρημα ήταν να μπορέσουν να συνυπάρξουν μαζί όλα αυτά τα παιδιά με τις διαφορετικές ηλικίες και να κατορθώσω μέσα στο μάθημα να αποκομίζουν και οι μικροί και οι μεγάλοι, δίχως να δυσκολεύονται οι μικροί και δίχως να μένουν πίσω τα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας. Αυτή η προσπάθεια στηρίχτηκε σε ένα πείραμα προερχόμενο από το Seattle, όπου είχαν ενώσει ένα νηπιαγωγείο με ένα γηροκομείο ώστε τα παιδιά να ακούν ιστορίες και τις εμπειρίες των μεγαλύτερων που ήξεραν τόσα να διηγηθούν και οι γηραιότεροι εμψυχώνονταν και έφτιαχναν ιστορίες από τη φαντασία των παιδιών. Αυτό ακριβώς το πείραμα είχα στο μυαλό μου όταν δημιούργησα αυτό το ανομοιόμορφο(ηλικιακά) τμήμα που φυσικά το προσάρμοσα στα εργαστήρια παραλλαγμένο. Δηλαδή έλεγα στα παιδιά οκτώ ετών να συνεργαστούν και να φτιάξουν ομάδα με τα παιδιά δώδεκα ετών και φυσικά αυτό που δημιουργήθηκε ήταν κάτι το μαγικό. Εφόσον πρώτα αποφθέχθηκαν τυχόν αντιδράσεις, ήταν και μία άσκηση μέσα από την οποία τα παιδιά θα κατέγραφαν στοιχεία του συνομιλητή τους και θα έπλαθαν ένα χαρακτήρα που θα τον έκαναν βασικό ήρωα μέσα σε μία ιστορία (συγκεκριμένα θα είχαμε δύο ήρωες, διότι την ιστορία θα την έγραφαν από κοινού). Το αποτέλεσμα: Οι μικρότεροι σε ηλικία μαθητές εμπλούτισαν το λεξιλόγιο τους καθώς και τις γνώσεις τους στο συντακτικό και τη δομή ενός κειμένου, ενώ οι μεγαλύτεροι εμπλούτιζαν τη φαντασία τους από τους μικρούς και την ενίσχυαν. Το κείμενο ήταν αποτέλεσμα κοινής εργασίας, δημιουργικότητας και αλληλοσεβασμού. Διαβάζοντας μαζί το κείμενό τους και εφόσον πια ήταν καλοδουλεμένο, τα παιδιά ένιωθαν ιδιαίτερη περηφάνια και τόνωναν την αυτοπεποίθησή τους. Την επόμενη φορά και στην επόμενη γραφή, ήταν αυτά που διάβαζαν δίχως δισταγμό κάθε τους κείμενο.

Είναι ασύλληπτο το ότι βλέπεις παιδιά που στην αρχή δεν είχαν καμία διάθεση να διαβάσουν και είχαν ιδιαίτερη συστολή με την έκθεση του εαυτού τους μπροστά σε κοινό, να ζητούν να διαβάσουν πρώτα, να μιλήσουν για τον εαυτό τους μέσω της ιστορίας τους και να παρουσιάσουν το έργο τους. Αυτό σημαίνει πως ο στόχος σιγά-σιγά επιτυγχάνεται. Να τονίσω πως το σημαντικότερο που κάνω στο εργαστήρι είναι να κατανοήσουν τα παιδιά πως εγώ επιθυμώ τα λάθη τους. Να απενοχοποιήσουν τη λέξη "λάθος" που έχουν στο μυαλό τους από το σχολείο. Δεν παύω ποτέ να αναφέρω τα λόγια ενός συγγραφέα κόμικ.

Διδάσκω δημιουργική γραφή διότι θεωρώ πως όπως βοήθησε εμένα να εκφραστώ στο χαρτί και να εναποθέσω τις σκέψεις που με βαραίνουν, έτσι μπορεί να βοηθήσει και άλλους ανθρώπους. Όταν βιώνεις μία κατάσταση, πιστεύεις περισσότερο σε αυτό που παρουσιάζεις. Είδα παιδιά που συγκινούνταν με αυτά που έγραψαν, να νιώθουν περήφανα έστω και για μια πρόταση που άφησαν στο χαρτί. Αυτό για μένα είναι ό,τι σημαντικότερο έχω κάνει έως τώρα μέσω της δημιουργικής γραφής. Συνεπώς η δημιουργική γραφή βοηθά στην τόνωση της ψυχολογίας σε μεγάλους και μικρούς. Απλώς εγώ επέλεξα τους μικρούς, διότι είναι η μετέπειτα μεγάλοι που έχουν ανάγκη να τραφούν από τη γραφή!

 

Mustafa