Το προσχέδιο του βουλγαρικού κρατικού προϋπολογισμού για το 2017 που ψηφίστηκε σε πρώτη ανάγνωση στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Προϋπολογισμού, προβλέπει περίπου δυόμισι εκατομμύρια ευρώ περισσότερους πόρους για τη Βουλγαρική Ακαδημία Επιστημών (B.A.E.), με τα συνολικά χρήματα να φτάνουν λίγο πάνω από σαράντα εκατομμύρια ευρώ. Δεν χρειάζεται να είσαι οικονομολόγος ή επιστήμονας για να καταλάβεις ότι με τόσα χρήματα δεν μπορεί μια χώρα να κάνει επιστήμη.
Οι συγκεκριμένες παράμετροι του κρατικού προϋπολογισμού έγιναν σαφείς γύρω από την ημέρα των εθνεγερτών, όταν οι επιστήμονες βγήκαν σε πορεία διαμαρτυρίας στη Σόφια εναντίον της μόνιμης ανεπάρκειας χρηματοδότησης για τις επιστήμες. Κατά την γνώμη τους ο νέος προϋπολογισμός θα καταστρέψει οριστικά τις επιστήμες στη χώρα και οι ίδιοι υποστήριξαν τους ισχυρισμούς τους με γεγονότα. Σύμφωνα με τον καθηγητή Λατσεζάρ Αβράμοφ, διευθυντή του Ινστιτούτου Ηλεκτρονικής της Β.Α.Ε., τα προβλεπόμενα μέσα για του χρόνου θα καλύψουν μόνο το 85% των εξόδων για μισθούς, που εδώ και χρόνια είναι ανάμεσα στους χαμηλότερους στη χώρα. Ο μέσος μισθός στη Β.Α.Ε. είναι λίγο πάνω από 350 ευρώ, με κατώτερο εργατικό μισθό στη χώρα 230 ευρώ από το 2017. Όσον αφορά στα εισοδήματα των ανθρώπων της επιστήμης, η Βουλγαρία γρήγορα απομακρύνεται από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, κάτι που ισχύει γενικά και για τα εισοδήματα στη χώρα. Η μέση ηλικία των επιστημόνων στη Β.Α.Ε. είναι 49 χρόνων και η εξήγηση του προέδρου της, ακαδημαϊκού Στέφαν Βοντενιτσάροφ είναι απλή: η έλλειψη χρημάτων διώχνει τους νεαρούς επιστήμονες.
Ταυτόχρονα η Βουλγαρία ενέκρινε στρατηγικό έγγραφο που φέρει τον τίτλο «Εθνικό πρόγραμμα για μεταρρύθμιση», σε εκτέλεση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Ως βασικός στόχος σ’ αυτό το έγγραφο αναφέρεται η υποχρέωση του κράτους να εξασφαλίσει πόρους για την ανάπτυξη των επιστημών και των καινοτομιών ύψους 1,5% του Α.Ε.Π. μέχρι το 2020. Τρία χρόνια νωρίτερα, η Βουλγαρία είναι ακόμη μακριά απ’ αυτόν τον στόχο. Κάτι περισσότερο: η χώρα χάνει τις θέσεις της στις διεθνείς κατατάξεις ανταγωνιστικότητας. Επιστήμονες της δύσης ισχυρίζονται ότι η οικονομική βάση του πολιτισμένου κόσμου αλλάζει, αφού η ανταγωνιστικότητα ενός λαού δεν εξαρτάται πια από τους παραδοσιακούς παράγοντες όπως το ευνοϊκό κλίμα και οι φυσικοί πόροι, αλλά από τις αποκτημένες γνώσεις στα πανεπιστήμια και στα επιστημονικά ιδρύματα της κάθε χώρας. Η λήψη και η εφαρμογή ποιοτικής γνώσης είναι πρωταρχικής σημασίας και συνδέεται με το μέλλον του λαού. Αυτή η αντίληψη βρίσκεται και στη βάση της Στρατηγικής της Λισσαβόνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή τη στιγμή οι επιστήμονες στη Βουλγαρία θεωρούν ότι η χώρα αντιτάσσεται σ’ αυτό το βασικό ρεύμα. Το ορατό αποτέλεσμα από την παραμέληση της επιστημονικής δραστηριότητας είναι η μαζική εγκατάλειψη νεαρών στελεχών. «Η Βουλγαρία έχει γίνει εκκολαπτήριο ειδικών που εκπαιδεύονται εδώ, το κράτος και οι οικογένειές τους επενδύουν χρήματα για να πάνε να συμβάλλουν στην πρόοδο άλλων κρατών», είναι η θλιβερή διαπίστωση του καθηγητή Αβράμοφ.
Η διαμαρτυρία των επιστημόνων αυτή την εβδομάδα δεν θα είναι η τελευταία. Στις 10 Νοεμβρίου, επέτειο της πτώσης του κομμουνιστικού καθεστώτος, η Βουλγαρική Ακαδημία Επιστημών οργανώνει στην πλατεία Αλεξάνδρου Νιέφσκι γενική συνέλευση των επιστημόνων και των εργαζόμενων στην ακαδημία. Ελπίζουν ότι θα συγκεντρωθούν πέντε-έξι χιλιάδες άτομα, που θα συζητήσουν τα προβλήματα των επιστημών, συμπεριλαμβανομένης και της χρηματοδότησής τους. Προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν ο πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ, η υπουργός Παιδείας και Επιστημών Μεγκλένα Κούνεβα και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Τομισλάβ Ντόντσεφ, που είναι μέλη του λεγόμενου Συμβουλίου των Επιτρόπων της Β.Α.Ε. Υποχρέωσή τους όχι μόνο ως κρατικών παραγόντων αλλά και ως μελών αυτού του συμβουλίου, είναι να φροντίζουν για τα συμφέροντα των επιστημόνων και να εξασφαλίζουν την αποτελεσματική εργασία του συστήματος. Κάθε συνομιλία είναι χρήσιμη. Αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο εκ των προτέρων: τροποποιήσεις στον προϋπολογισμό για επιστήμες δε θα γίνουν.
Βέσελα Βλάντκοβα (μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα) – B.N.R.
