Αβδηριτισμός
Τα αρχαία Άβδηρα ήταν η γνωστή πόλη κοντά στη σημερινή Ξάνθη. Για να φέρουν πόσιμο νερό στην πόλη τους, οι Αβδηρίτες κατασκεύασαν μια μεγάλη υδατοδεξαμενή και -επειδή τα Άβδηρα ήταν μια πλούσια πόλη- έφτιαξαν και μια πολυτελή κρήνη στο κέντρο της πόλης. Ξόδεψαν έτσι όλα τα χρήματα που είχαν διαθέσιμα, όμως δεν είχαν φροντίσει να βρουν πρώτα νερό και να βεβαιωθούν ότι θα ήταν αρκετό για την ύδρευση της πόλης. Έτσι η υδατοδεξαμενή και η πολυτελής κρήνη έμειναν στεγνές από νερό, ένα μνημείο επιπολαιότητας και αφροσύνης.
Κατά τον Ηρόδοτο, ο όρος «αβδηριτισμός» αποτελεί συνώνυμο της ανικανότητας στη διαχείριση των δημοσίων πραγμάτων, της ακρισίας, της κενοδοξίας, της αφέλειας, της μωρίας και της ανόητης γενικώς συμπεριφοράς.
Περί όνου σκιάς
Η διαμάχη για τη σκιά ενός γαϊδάρου, γίνεται η αφορμή να εμπλακεί μια ολόκληρη πόλη σε εμφύλια σύγκρουση. Τα Άβδηρα κάηκαν εξαιτίας της διαμάχης ενός οδοντίατρου κι ενός αγωγιάτη για τη σκιά ενός γαϊδάρου…
Κοιτάζουμε πίσω στα αρχαία Άβδηρα κατά την εποχή του πελοποννησιακού πολέμου. Όλα ξεκινούν όταν ο οδοντογιατρός Στρουθίωνας νοικιάζει ένα γάιδαρο από τον αγωγιάτη Άνθρακα, για μια ιατρική επίσκεψη. Στη διαδρομή ο οδοντογιατρός θέλησε να ξεκουραστεί στη σκιά του ζώου. Ο Άνθρακας όμως, του ζητάει επιπλέον αμοιβή για τη χρήση της σκιάς. Ο ενοικιαστής αρνείται να πληρώσει και στην προσπάθειά τους να βρει ο καθένας το δίκιο του, οδηγούνται σε δίκη ενώ ο γάιδαρος κρατείται ως… πειστήριο. Οι δύο αντίδικοι κάνουν τα πάντα για να πάρουν με το μέρος τους τούς συμπολίτες τους και σύντομα όλη η πόλη συμπαρασύρεται στη διαμάχη για τη σκιά του συμπαθέστατου ζώου. Ο Άνθρακας από βίαιος μέθυσος γίνεται υπόδειγμα ηθικής συμπεριφοράς και αυτοανακηρύσσεται «ο λαός», ενώ οι θεσμοί γελοιοποιούνται: Ιερείς προσπαθούν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη και τους δικαστές, δικηγόροι εκμεταλλεύονται την αναταραχή για να πλουτίσουν, ένας έμπορος όπλων προσπαθεί να επεκτείνει τις επιχειρήσεις του και ο λαός χωρίζεται σε δύο παρατάξεις, του γαϊδάρου και της σκιάς.
Αυτή η ιστορία θα μπορούσε να συμβαίνει σε οποιαδήποτε πόλη οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Μιλάει για την περιχαράκωση του καθενός στο δίκιο του, την αδιαφορία του για το δίκιο του άλλου, την άρνησή του για συμφιλίωση κι ομόνοια, με αποτέλεσμα τη διαμάχη και τη διχόνοια που σκαλοπάτι-σκαλοπάτι οδηγούν στην ηθική κατάρρευση, στον φανατισμό, στη βία και στον πόλεμο.
Μια κοινωνία ανθίζει όταν υπάρχει ειρήνη και ειρήνη υπάρχει μόνο όταν υπάρχει δικαιοσύνη. Κοινωνίες χωρίς δικαιοσύνη είναι σαθρές, καταδικασμένες να αφανιστούν ακόμα και για μια ασήμαντη αφορμή, όπως είναι η σκιά ενός γαϊδάρου. Και βέβαια στο τέλος για όλα φταίει ο γάιδαρος, πάντα ψάχνουμε ένα εξιλαστήριο θύμα που θα πάρει από πάνω μας την ευθύνη των πράξεών μας. Κι έτσι αμετανόητοι θα ζούμε αέναα την ιστορία της καταστροφής των Αβδήρων.
Ο Ελβετός θεατρικός συγγραφέας Friedrich Dürrenmatt, ένας από σημαντικότερους εκπρόσωπους της ανανέωσης του γερμανικού θεάτρου και επηρεασμένος από τον Bertolt Brecht ως προς τις τεχνικές του, εμπνεύστηκε το έργο του -που αρχικά το προόριζε για το ραδιόφωνο- από τον συγγραφέα του 18ου αιώνα Christoph Martin Wieland και το μυθιστόρημά του «Η ιστορία των Αβδηριτών».
