INDEXANTHI.GR
Πολιτισμός

Λαϊκά έθιμα στη Φ.Ε.Ξ.

Λαϊκά έθιμα του Δωδεκαημέρου, των γιορτών και του Γενάρη, παρουσιάζονται το βράδυ (20.00) της Τετάρτης 24 Ιανουαρίου στο Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Ξάνθης από τη Δρ. Λαογραφίας του Δ.Π.Θ. Γαρυφαλιά Θεοδωρίδου.

«Ω Γενάρη καλαντάρη και καλά καλαντισμένε» (Πόντος).

Ο Ιανουάριος βρίσκεται στο επίκεντρο της οριακής περιόδου του Δωδεκαημέρου που ξεκινά την 23η Δεκεμβρίου και τελειώνει των Φώτων. Οι τρεις γιορτές των πλέον φορτισμένων σημείων της, συνδέονται με την αναγέννηση του ηλίου και την τελική νίκη του φωτός ενάντια στις δυνάμεις του σκότους (καθώς ο Χριστός γεννάται ως «Ήλιος») και επικυρώνουν τα χρονικά όρια, ένα ζήτημα ιδιαιτέρως σημαντικό στον λαϊκό πολιτισμό. Στο Δωδεκαήμερο, όχι απλώς παύει ένα χρονικό διάστημα και αρχίζει κάποιο άλλο, αλλά επιπλέον καταργείται το παρελθόν έτος ως «θάνατος» και ταυτόχρονα συντελείται μια «νέα γέννηση», αφού κάθε νέο έτος σημαίνει την αναδημιουργία και την επανάληψη του χρόνου εξαρχής και της κοσμογονικής «στιγμής» της δημιουργίας. Σε αυτές τις κρίσιμες, «επικίνδυνες», «αβάφτιστες» ημέρες, τα όρια, τα «κατώφλια» των δύο κόσμων είναι «ανοικτά», ο «έξω» χώρος (ο υπάρχων εκτός των «αγιασμένων»-πολιτισμένων ορίων της ανθρώπινης κοινότητας) και ο «κάτω κόσμος» εισβάλλουν στον «εδώ» κόσμο και χωροχρόνο των ζωντανών. Γι’ αυτό η περίοδος αυτή βρίθει από εθιμικές επαναλαμβανόμενες τελετουργίες, συμβολικές και πρακτικές δραστηριότητες, που σκοπεύουν να σημειοδοτήσουν το χρονικό πέρασμα, τη μετάβαση (από το λίγο φως στο πολύ, από την ξηρότητα στην ελπιδοφόρο αναβλάστηση, από τη διάψευση του παλιού χρόνου στην ελπίδα του νέου), να συμβολοποιήσουν την αναγέννηση (με στολισμούς δέντρων, χρήση θαλερών κλαδιών, τελετουργικές πανσπερμίες και καταχύσματα-σπάσιμο ροδιού), να επιφέρουν ζωή, αφθονία, γονιμότητα, παραγωγή, ευετηρία, συνταιριάζοντας προσφορές και προσευχές με τις καίριες ώρες και λαμβάνοντας προστατευτικά μέτρα ώστε να εκβιάσουν τη διασφάλιση της ευτυχίας:

  • με τον «καλό» λόγο (κάλαντα, ευχές και αντευχές)
  • με τα πλουσιοπάροχα γεύματα, κατάφορτα από τελετουργικά φαγητά έντονου συμβολισμού, τα οποία προοιωνίζονται και επιδιώκουν ομοιοπαθητικά ή αναλογικά την ποθητή υλική ευφορία και αφθονία αγαθών καθ’ όλο τον επόμενο χρόνο (μια συμβολική επαναφορά του στην πρώτη κατάσταση του κόσμου της «αρχικής αφθονίας»)
  • με την προσφορά φιλοξενίας και την επίδειξη γενναιόδωρης διάθεσης (δώρα κλπ.)
  • με τελετουργικές ενέργειες και πράξεις συμβολικής ύλης π.χ. φωτιά (ως διαβατήρια οδό και όριο ανάμεσα στον «εδώ» και τον «άλλο» κόσμο) που σημειοδοτεί την αναγεννητική, εξαγνιστική, ευγονική, καθαρτήρια, αποτροπαϊκή, φυλακτήριο λειτουργία της (π.χ. τελετές εστίας, «πάντρεμα της φωτιάς», «χριστόξυλο», χρήση αναγεννητικής στάχτης) ή ακόμη με εκτεταμένους αγιασμούς και ανανέωση των υδάτων
  • με δρώμενα (τελετουργικές μεταμφιέσεις προς επιδίωξη της γονιμότητας της γης ή με τη δημιουργία φυλακτήριων κύκλων και αποδιωκτικούς θορύβους των μεταμφιεσμένων)
  • με μαντικές συνήθειες, καθώς ο άνθρωπος στρέφεται στον «ανοιχτό» ουρανό ώστε να βρει τα σημάδια του καιρού, του καλού ταξιδιού κλπ. και να δοκιμάσει την τύχη του στο κατώφλι του νέου χρόνου (φλουρί βασιλόπιτας, «πρωταντικρίσματα» και «πρωτακούσματα» της πρωτοχρονιάς, «ποδαρικό» κ.ά.).

Βέβαια, τα αστικά έθιμα είναι πολιτισμικές εξελίξεις των αγροτικών (νεωτερικές ευχές μέσω ηλεκτρονικών μέσων που αντικατέστησαν τις αστικές ευχετήριες κάρτες αντί των παραδοσιακών προφορικών ευχών, υποδοχή του νέου χρόνου «έξω» στον κοινό κοινοτικό χώρο – κεντρική πλατεία, φολκλορική αναβίωση δρωμένων με κουδουνάτους κ.ά.).

Ο Γενάρης κλείνει με πανηγύρεις (π.χ. Αγίου Αθανασίου) και τη γιορτή των Τριών Ιεραρχών με ιδιαίτερο λαογραφικό περιεχόμενο.

 

Σχετικά άρθρα

Επανεκκίνηση για το Λύκειο των Ελληνίδων Ξάνθης

Super User

Γ. Μακριδάκης: «Όταν ακούς αριστερούς να μιλάνε για λεφτά, φύγε μακριά»

Super User

“Η γυναίκα και ο ξένος”

Super User

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Δείτε περισσότερα

Πολιτική απορρήτου και cookies