“Γνώση εναντίον φτώχειας” Esther Duflo
Η Εστέρ Ντυφλό, καθηγήτρια στο Μ.Ι.Τ. και στην Ecole d’Economie de Paris, θεωρείται μία από τις σημαντικότερες νέες οικονομολόγους. Το βιβλίο περιλαμβάνει τα μαθήματά της στο College de France.
Εννέα εκατομμύρια παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο πριν φτάσουν στο πέμπτο έτος της ηλικίας τους, από αρρώστιες που είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν. Στην Ινδία το 50% των μαθητών δεν γνωρίζει ανάγνωση. Η Εστέρ Ντυφλό πραγματοποιεί επιτόπιες έρευνες από την Ινδία ως το Μαλάουι και από την Κένυα ως το Μεξικό και, εφαρμόζοντας τη μέθοδο του “δημιουργικού πειραματισμού“, δίνει πειστικές απαντήσεις σε ποικίλα ερωτήματα: Πώς οι εμβολιασμοί θα γίνουν πιο αποτελεσματικοί; Πώς θα βελτιωθεί η σχολική διδασκαλία, όταν λείπουν οι αναγκαίες πιστώσεις; Πώς θα εξασφαλιστεί η καλύτερη συνεργασία των εκπαιδευτικών και των νοσοκόμων; Είναι το σύστημα των μικροπιστώσεων η θαυματουργή λύση χάρη στην οποία θα πλουτίσει ο εξαθλιωμένος αγρότης του Μπανγκλαντές; Τα τοπικά συμβούλια, στα χωριά της Ινδίας και της Αφρικής, επιτρέπουν πράγματι στις κοινότητες να πάρουν την τύχη τους στα χέρια τους; Γιατί έχουν αποτύχει οι ως τώρα ακολουθούμενες πολιτικές;
Η Ντυφλό πιστεύει ότι η υγεία και η παιδεία αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την κοινωνική ευημερία αλλά και την ελευθερία. Αρνείται τον κυρίαρχο λόγο που καθιστά τους φτωχούς υπεύθυνους για τη φτώχεια τους, αμφισβητεί ορισμένες πλευρές του συστήματος των μικροπιστώσεων και τάσσεται υπέρ μιας ενεργού δημόσιας παρεμβατικής πολιτικής που θα παρέχει υπηρεσίες υγείας, θα επενδύει σε δασκάλους και σε έργα υποδομής, θα καταπολεμά τη διαφθορά. Να πειραματιζόμαστε διαρκώς για να βελτιώνουμε με απτό τρόπο τη ζωή των φτωχών: μόνο έτσι στεριώνει η δημοκρατία.
“Πεπραγμένα και πρακτέα” Κορνήλιος Καστοριάδης
Από τις δύο πυρηνικές φαντασιακές σημασίες των οποίων η πάλη καθόρισε τη νεώτερη Δύση, την απεριόριστη επέκταση της ψευδο-ορθολογικής ψευδο-κυριαρχίας και το πρόταγμα της αυτονομίας, η πρώτη φαίνεται να θριαμβεύει εφ’ όλης της γραμμής και η δεύτερη να υφίσταται μια παρατεταμένη έκλειψη. Ο πληθυσμός βυθίζεται στην ιδιώτευση, εγκαταλείποντας τον δημόσιο χώρο στις γραφειοκρατικές, διευθυντικές και χρηματιστικές ολιγαρχίες. Ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος ατόμου αναδύεται, που καθορίζεται από την απληστία, την αποστέρηση και τον γενικευμένο κομφορμισμό (που στη σφαίρα του πολιτισμού αποκαλούν ωμά μετα-νεωτερικότητα). Όλα αυτά υλοποιούνται μέσα σε δομές βαρύτατες: την τρελή και δυνάμει θανατηφόρα πορεία μιας αυτονομημένης τεχνο-επιστήμης, τον καταναλωτικό, τηλεοπτικό και διαφημιστικό αυνανισμό, την εξατομίκευση της κοινωνίας, την ταχύτατη τεχνική και «ηθική» παλαίωση όλων των «προϊόντων» ενός «πλούτου» που αν κι αυξάνεται αδιάκοπα, λιώνει ανάμεσα στα δάχτυλα. Ο καπιταλισμός φαίνεται ότι επιτέλους κατόρθωσε να κατασκευάσει τον ανθρώπινο τύπο που του «αντιστοιχεί»: διαρκώς περισπασμένο, σε ζάπινγκ από τη μιαν «απόλαυση» στην άλλη, χωρίς μνήμη και χωρίς πρόταγμα, έτοιμο να ανταποκριθεί σε όλες τις προκλήσεις μιας οικονομικής μηχανής που όλο και περισσότερο καταστρέφει τη βιόσφαιρα του πλανήτη για να παραγάγει αυταπάτες αποκαλούμενες εμπορεύματα.
“Μανιφέστο για την κοινωνική πρόοδο – Ιδέες για μια καλύτερη κοινωνία” Marc Fleurbaey
Κάθε ανθρώπινο ον έχει δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, ανεξάρτητα από το φύλο, τη φυλή, τη θρησκεία, τη μόρφωση, το ταλέντο ή τις παραγωγικές του ικανότητες. Αυτό το ιδεώδες της αξιοπρέπειας περικλείει τη δυνατότητα ισότιμης συμμετοχής στον κοινωνικό βίο, καθώς και τη δυνατότητα να ελέγχει κανείς σημαντικές πτυχές της ζωής του.
Το ιδεώδες της ίσης αξιοπρέπειας έρχεται σε σύγκρουση με ορισμένες αντιλήψεις που αποδίδουν διαφορετικά επίπεδα συμπερίληψης και αξιοπρέπειας με βάση το φύλο, την εθνότητα ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό των ατόμων. Αν πιστεύεις ότι ο ρόλος των γυναικών είναι να υπηρετούν τους συζύγους τους και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους, ότι υπάρχει κάποια φυσική ιεραρχία των φυλών ή ότι οι ομοφυλόφιλοι είναι κατώτεροι ή αποκρουστικοί, το βιβλίο αυτό θα έρθει σε σύγκρουση με τις ιδέες σου. Αν πιστεύεις ότι η ίση αξιοπρέπεια είναι μεν ένας αξιόλογος στόχος, αλλά κάθε κοινότητα θα πρέπει να διατηρεί την καθαρότητά της και να αποφεύγει τις μετακινήσεις και τις επιμειξίες, το βιβλίο αυτό θα έρθει επίσης σε σύγκρουση με τις απόψεις σου, διότι θέτει την ατομική αξιοπρέπεια και ευημερία υπεράνω της επιβίωσης ομάδων ή εθνών, προσπαθώντας παράλληλα να αποφύγει στενές μορφές ατομικισμού.
Στις κύριες αξίες και αρχές που αποτελούν το υπόβαθρο αυτού του βιβλίου συμπεριλαμβάνονται η ευημερία και η ελευθερία, η ασφάλεια και η αλληλεγγύη, ο πλουραλισμός και η ανεκτικότητα, η διανεμητική δικαιοσύνη και η ακριβοδικία, η προστασία του περιβάλλοντος, η διαφάνεια και η δημοκρατία. Το παρόν βιβλίο απορρίπτει κάθε εγχείρημα που θα επέφερε τη σύνθλιψη οποιωνδήποτε εξ αυτών των αρχών και αξιών.
Απαιτείται ένα κίνημα από τη βάση. Θα πρέπει να τοποθετήσουμε και πάλι τους ανθρώπους στη θέση του οδηγού. Παρότι στις περισσότερες χώρες η αξιοπρέπεια είναι κατοχυρωμένο δικαίωμα για όλους τους πολίτες, πολλοί εξακολουθούν να βιώνουν ακραίες μορφές φυλετικής, έμφυλης, θρησκευτικής και κοινωνικοοικονομικής ανισότητας και να ζουν μέσα στην ταπείνωση και τον φόβο. Αξίζει να επιδιώξουμε μια νέα μορφή δημοκρατικής οικονομίας της αγοράς.
Ενώ διαθέτουμε ένα πρωτόγνωρο πλήθος δυνατοτήτων, αντικρίζουμε μια άβυσσο. Οι ανισότητες και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος προκαλούν όλο και σοβαρότερες σωματικές, θεσμικές και ηθικές βλάβες, ενώ συνοδεύονται ολοένα και συχνότερα από ολέθριες πολιτικές συνέπειες και συγκρούσεις. Θα πρέπει να τιθασεύσουμε την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία, θέτοντάς τες στην υπηρεσία του κοινωνικού συνόλου. Η οικονομία έχει τεθεί εκτός ελέγχου διότι από τη δεκαετία του 1980 και μετά, οι θεσμοί τελούν υπό την επίδραση μιας μαζικής τάσης απορρύθμισης της αγοράς.
