Οι νεκρές φύσεις εμφανίζονται ως εικονογραφική θεματική ενότητα κατά την αρχαιότητα. Διατηρούνται ως δευτερεύοντα και συμπληρωματικά στοιχεία σε μεγαλύτερες συνθέσεις.
Από τον μεσαίωνα και κατά την αναγέννηση, σημαντικοί ζωγράφοι αρχίζουν να δίνουν έργα στη θεματική της νεκρής φύσης, μεμονωμένα στην αρχή, μαζικότερα αργότερα. Κι αρχίζουν να τα «φορτώνουν» με αλληγορίες και συμβολισμούς. Αυτή η τάση, καθώς και η μαζική παραγωγή πινάκων με θέμα τις νεκρές φύσεις, βλέπουν το απόγειό τους στα τέλη του 16ου και σε όλο τον 17ο αιώνα. Η θεματική αναπτύσσεται ιδιαίτερα στις βόρειες ευρωπαϊκές περιοχές (Φλάνδρα), αλλά σπουδαία παραδείγματα βρίσκουμε σε όλη τη δυτική και κεντρική Ευρώπη. Η πιο αλληγορική και συμβολική υποενότητα των νεκρών φύσεων είναι οι vanitas, των οποίων τους εικονογραφικούς κώδικες αξίζει να αναλύσουμε.
Όταν οι κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και θρησκευτικές συνθήκες της καθημερινότητας του ανθρώπου αλλάζουν, όταν οι επιστήμες προοδεύουν, οι νεκρές φύσεις και οι vanitas μπορούν να συνεχίσουν να υφίστανται; Θα μπορέσει ο 20ος αιώνας να ξαναδώσει σ’ αυτή τη θεματική τους χαμένους συμβολισμούς της;